මීට වසර මිලියන 252 කට පෙර පෘථිවියේ පැවැතියේ මොසෝසොයික යුගයයි. මෙය ඩයිනසෝරයන් මිහිමත රජ කළ යුගයයි. ත්රියාසික, ජුරාසික් සහ ක්රිටෛයිසීය ආදී වශයෙන් කාලපරිච්ඡේද තුනකට මෙම යුගය වෙන් කෙරේ. ගොඩබිම, ජලයේ සහ ගුවනේ ආධිපත්ය පතුරුවමින්, විවිධාකාරයේ ලොකු කුඩා ඩයිනසෝර විශේෂ දහස් ගණනක්, වසර මිලියන 180 ක් පුරා පෘථිවියේ ආධිපත්ය පතුරුවන්න විය.
ඒත්, මීට වසර මිලියන 66 කට පෙර, පෘථිවිය මතට කඩාවැටුණු විශාල ග්රහකයක් ඒ සියල්ල වෙනස් කළේය. ග්රහක ඝට්ටනයෙන් පමණක් නොව, ඉන්පසු සිදුවුණු ගෝලීය දේශගුණික විපර්යාස හේතුවෙන් ඩයිනසෝරයන්ගේ අභාවය සිදුවිය.
ඩයිනසෝරයන් මිහිමත රජ කරද්දී, (ත්රියාසික යුගයේ) කුඩා, නිශාචර සතුන් ලෙස මුල්ම ක්ෂීරපායීන්ගේ ආගමනය සිදුවිය.
එම කාලයේ, ඩයිනසෝරයන්ගේ බලපෑම නිසා උන් ප්රමාණයෙන් කුඩාවට සහ රහසිගතව ජීවත් වූ නමුත්, සිරුර උණුසුම්ව පවත්වා ගැනීමේ හැකියාව සහ පැටවුන්ට කිරි දීමේ සුවිශේෂී ජීව විද්යාත්මක ලක්ෂණ උන් සතු විය. ඩයිනසෝරයන්ගේ වඳ වී යෑමත් සමග සීනෝසොයික යුගය ඇරැඹිණි. ඩයිනසෝරයන්ට බයේ සැඟවී ජීවිත ගත කළ ක්ෂීරපායීන්ට නිදහස හිමිවිය. උන් සෙමින් සෙමින් පෘථිවිය පුරා ව්යාප්ත වීමට පටන් ගත්තේය.
ඒ අනුව, ක්ෂීරපායීන්ගේ නැගී සිටීම සිදුවිය. මානව අපේ පරිණාමයට එය හේතු විය.
වසර මිලියන 6 - 7 කට පමණ පෙර අප්රිකා මහද්වීපයෙන් මානව පරම්පරාවේ ආරම්භකයෝ බිහිවූහ. ඔස්ට්රලෝපිතිකස් වැනි ආදී පූර්වජයන් ඍජුව දෙපයින් ගමන් කිරීමට හුරු වීම මානව විකාශනයේ තීරණාත්මක සංධිස්ථානයයි. වසර මිලියන 2.8 කට පමණ පෙර ගල් ආයුධ භාවිත කළ හැකි හෝමෝ හැබිලස් සහ පසුව ගිනි භාවිතයට මෙන්ම දුර ගමන් යෑමට සමත් වූ හෝමෝ ඉරෙක්ටස් පහළ විය.
හෝමෝ ඉරෙක්ටස් අප්රිකාවෙන් පිටතට (ආසියාවට සහ යුරෝපයට) ව්යාප්ත වූ මුල්ම මානවයාය. අවසානයේ, මීට වසර 300,000 කට පමණ පෙර අප්රිකාවෙන්, නූතන මානවයා වන හොමෝ සේපියන් (බුද්ධිමත් මිනිසා) පහළ වූ අතර, උසස් මොළයේ ධාරිතාව සහ සංකීර්ණ සන්නිවේදන හැකියාවන් නිසා සමස්ත පෘථිවියේම ප්රමුඛතම ජීවියා බවට පත් විය.
ඩයිනෝසෝරයන් මිහිමත රජ කරද්දී, උන්ට ගොදුරු නොවී, බියෙන් සැඟවී සිටි ක්ෂීරපායීන්, උන්ගේ ජීවත් වීමට මුහුණ දුන් එම අභියෝග හේතුවෙන්, ජානමය වශයෙන් පෙරැළියකට ලක් විය. ඩයිනසෝරයන්ගේ බලපෑම නිසා මේ මුල්ම ක්ෂීරපායීන්ගේ ජානමය සැකසුම මුළුමනින්ම වෙනස් විය.
එම කුඩා ක්ෂීරපායින් මුහුණ දුන් අනතුරු, පාරිසරික ගැටලු, අභියෝග හේතුවෙන්, පරම්පරා ගණනාවක් පුරා උන්ගේ ජානමය සැකැස්ම සදහටම වෙනස් වූයේ ආයුෂ කෙටි කරමිණි.
ක්ෂීරපායී අප මහලු වී, ක්ෂය වී, මරණයට පත්වීම සහ ක්ෂීරපායීන් නොවන ජීවීන් කාලයත් සමග මරණයට පත් වුවත්, උන්ගේ සිරුරු අප ක්ෂීරපායීන්ගේ මෙන් සීමාවලට කොටු නොවීම, ඩයිනසෝරයන්ට බියේ සිදුවුණු ජානමය බලපෑමේ ප්රතිඵලයයි. මේ සම්බන්ධ පරිකල්පනය විද්යාත්මකව හඳුන්වන්නේ, Longevity Bottleneck Hypothesis හෙවත් ‘දීර්ඝායු බාධක පරිකල්පනය’ යනුවෙනි.
එක්සත් රාජධානියේ, බර්මින්හැම් විශ්වවිද්යාලයේ පරමාණුක ජීව විද්යාව සහ පරිණාමය පිළිබඳ මහාචාර්ය පෙඩ්රෝ ද මාගල්හේස් විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද මෙම පරිකල්පනයට අනුව, වසර මිලියන 100 කට අධික කාලයක් පුරා ඩයිනසෝරයන්ට බයේ සිටි නිසා ක්ෂීරපායින්ගේ දීර්ඝායුෂ ලැබීමට හේතුවන වැදගත් ජානමය ලක්ෂණ රැසක් පරිණාමීය ලෙස අපට අහිමි වී ඇත.
අද මනුෂ්ය අපේත් සෙසු ක්ෂීරපායීන්ගේත් ආයු කාලය සීමා වී ඇත්තේ ඒ නිසාය.
ඩයිනෝසෝරයන් රජකම් කළ කාලයේ, කුඩා ක්ෂීරපායින් සතකුට වඩා වැදගත් වූයේ වසර ගණනාවක් ජීවත් වීම නොවෙයි; ඉක්මනින් ලිංගිකව පරිණත වී, පැටවුන් බිහිකර තම වර්ගයා බෝ කර නැතිනම් මීළඟ පරම්පරාව නිර්මාණය කර මියයෑමය.
ඊට හේතුව, ඕනෑම මොහොතක ඒ පුංචි සතා ඩයිනෝසෝරයකුට ගොදුරු වීමේ අවදානමක් තිබූ බැවිනි.
එහෙයින් උන්ගේ ශරීරයේ සෛල අලුත්වැඩියා කරන, පාරජම්බුල කිරණවලින් සිදුවන හානි වළක්වන සහ අහිමි වන ශරීර කොටස් නැවත වර්ධනය කරන සංකීර්ණ ජානමය පද්ධති පවත්වාගෙන යෑම පරිණාමීය ලෙස අවාසිදායක විය.
එම ජාන නඩත්තු කිරීමට ශක්තිය වැය කරනවාට වඩා, ඉක්මනින් බෝවීම සඳහා ශක්තිය යොදා ගත් සත්තු පමණක් උන්ගේ පැවැත්ම තහවුරු කර ගත් බව මහාචාර්ය පෙඩ්රෝ ද මාගල්හේස් පැහැදිලි කර ඇත. මෙම ක්රියාවලියේදී ක්ෂීරපායී ජාන පදධතිය යම් තාක්ෂණික බාධකයකට ලක්විය. දීර්ඝායුෂ ලබාදෙන ජාන රැසක් පරිණාමයේදී අතහැර දැමුණු අතර, අදටත් ඒවා අප සහ සෙසු ක්ෂීරපායීන් තුළ නොමැත.
උරගයන් හෝ උභයජීවීන් සමග අප ක්ෂීරපායීන් සන්සන්දනය කරද්දී, පෙනී යන්නේ, කිඹුලන්, ඉබ්බන් වැනි ඇතැම් පෘෂ්ඨවංශීන් වයස්ගත වන්නේ ඉතා මන්දගාමීව බවය. ඇතැම් ඉබ්බන් සහ සැලමැන්දරයන් විශේෂ වසර සිය ගණනක් කිසිදු වයස්ගත වීමේ ලක්ෂණයක් පෙන්වන්නේ නැත. ඔවුන්ගේ දත් හැලුණු විට නැවත වර්ධනය වීමක් සිදුවෙයි.
ක්ෂීරපායී අපට ඇත්තේ කිරි දත් සහ ස්ථිර දත් පමණි. ස්ථිර දත් අහිමි වුවහොත් එය සදහටම සිදුවන අහිමිවීමකි. සැලමැන්දරයන් වැනි සතුන්ගේ ශරීරයේ කොටස් කපා දැමූ විට අලුතින් වර්ධනය වේ. (සෛල වර්ධනයක් සිදුවෙයි.) එමෙන්ම ඔවුන් මුළු ජීවිත කාලය පුරාම සෛලීය මට්ටමින් ඉතා ඉහළ අලුත්වැඩියා කිරීමේ හැකියාවක් පෙන්වයි. පිළිකා වර්ධනය වීමක් නැත. මනුෂ්ය අප සහ සෙසු ක්ෂීරපායීන්ට මෙම හැකියාවන් කිසිවක් නැත.
උදාහරණයක් ලෙස, උරගයන්ට සහ මත්ස්යයන්ට පාරජම්බුල කිරණ නිසා සිදුවන ඩී.එන්.ඒ. හානි යථා තත්ත්වයට පත් කළ හැකි ෆෝටෝලයේස් නම් එන්සයිමය නිපදවන ජාන පිහිටා තිබුණ ද, වැදෑමහ සහිත අප ක්ෂීරපායින්ට එම ජාන අහිමි වී ඇත. මේ සියල්ල අප (ක්ෂීරපායීන්) ඩයිනසෝරයන්ට දැක්වූ බිය නිසා සිදුවුණු දේවල්ය.
ලුසිත ජයමාන්න
Live Science ඇසුරිනි
